معرفی یک نابغه ایرانی ارایه دهنده یکی از برترین نظریه های علمی

هفته گذشته انستیتو فرانکلین در فیلادلفیای آمریکا مدال معتبر و معروف بنجامین فرانکلین سال 2009 را در رشته مهندسی برق به خاطر ارائه نظریه منطق فازی به یک دانشمند ایرانی تبار به نام لطفعلی عسکرزاده اهدا کرد.

اهمیت نظریه منطق فازی در مسیر تکوین و تکامل علم اگرچه در ابتدا چندان مشهود نبود اما رفته رفته اهمیت خود را نشان داد به گونه ای که امروزه بسیاری از مراکز علمی جهان این کشف را یکی از مهمترین نظریه‌های علمی قرن بیستم و شاید قرون دیگر معرفی کرده‌اند. نظریه فازی راه را برای توسعه هوش مصنوعی و سیستم‌های کنترل اتوماتیک هموار کرده و با پیشرفت در این شاخه‌ها اهمیت منطق فازی بیش از پیش برملا شده است. 

در این بین و در سال‌های اخیر مقالات پرفسور عسکرزاده در حوزه علوم رایانه و ریاضیات کاربردی از بیشترین مراجعات علمی برخوردار بوده است.

جایزه فرانکلین روزولت به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین نشان‌های افتخار علمی از سال 1833 از سوی انستیتو فرانکلین در حوزه‌های مختلف علوم و فنون شامل شیمی، رایانه، علوم شناختی، زمین شناسی، مهندسی، فیزیک و بیولوژی اهدامی‌شود. مدال فرانکلین از سال 1998 با تجمیع سه مدال معروف دیگر به صورت ویژه به تاثیر گذارترین افراد در حوزه علوم و فنون اهدا می‌شود و تا به حال هنری فورد، فرانکلین لوید رایت، ماری کوری و توماس ادیسون اهدا شده است. 

پرفسور لطفعلی عسکرزاده کیست؟ او اگر چه در بین عموم ایرانیان کمتر شناخته شده است اما در جهان ناشناس نیست. وی دانشمندی ایرانی تبار و اهل اردبیل است که در شهر باکو به دنیا آمده است. در همه دائره‌المعارف‌های معتبر جهان از وی به عنوان دانشمندی ایرانی – آمریکائی نام برده شده است. 

وی در 15 بهمن 1299 (4 فوریه سال 1921) زمانی که پدرش برای امر خبرنگاری و کار در باکو به سر می‌برد از مادری روس که پزشک کودکان بود زاده شد. با ظهور استالین به قدرت و وخیم شدن اوضاع اجتماعی اتحاد شوروی لطفعلی که ده سال سن داشت به همراه پدر و مادرش به سرزمین آباء و اجدادی‌اش اردبیل بازگشت. 

وی پس از تحصیلات ابتدائی دوره دبیرستان خود را در دبیرستان البرز تهران به پایان رساند و سپس با رتبه دوم در کنکور در سال 1318 وارد دانشکده فنی دانشگاه تهران شد. در سال 1321 پس از اخذ مدرک در رشته مهندسی برق راهی آمریکا شد و در سال 1323 در رشته مهندسی برق از دانشگاه ام.آی.تی. (MIT) مدرک فوق لیسانس دریافت کرد. دکترای وی نیز در همین رشته در سال 1325 از دانشگاه کلمبیا صادر شد.

لطفعلی عسکر زاده به مدت ده سال استاد دانشگاه کلمبیا بود. از سال 1335 به استادی دانشگاه برکلی در کالیفرنیا رسید و در سال 1336 مقام استاد تمامی را دریافت کرد. 

ده سال بعد در سال 1344 با انتشار مقاله ای نظریه مشهور خود را با عنوان نظریه فازی (fuzzy) انتشار داد. خود او در سال 1352 نام نظریه اش را نظریه منطق فازی گذاشت. 

منطق فازی یکی از منطق‌های چند منظوره و با ارزش‌های متعددی است که محاسبه نسبی را جایگزین محاسبه قطعی کرد. قبل از آن منطق صفر و یک بر درستی آزمائی منطقی و احتمالات حاکم بود در حالی که منطق فازی این قاطعیت را زیر سوال برد. برای مثال در زبان انسان‌ها به پیر یا جوان تقسیم می‌شدند در حالی که منطق فازی بین پیر و جوان سنین زیاد دیگری را تعیین و مورد اشاره قرار می داد. هوای سرد یا گرم نیز می‌تواند تقسیم بندی‌های بیشتری داشته باشد که درجات دیگری در آن قرار گیرد.

آمریکائیان از ابتدا به تلخیص نام وی پرداختند و از وی به عنوان «پروفسور لطفی»، «پرفسور لطفی‌زاده» یا «پروفسور زاده» و البته اهل ایران نام برده‌اند به گونه‌ای که سوابق علمی وی تحت این دو نام هم ثبت شده است. همه دائره‌المعارف‌ها او را «دانشمندی ایرانی – آمریکائی» خوانده‌اند. برای ایرانیان خوشایندتر است که او را ایرانی بدانند و از او با ذکر نام کامل به عنوان مظهری از مظاهر هوش، خلاقیت و استعداد ایرانی یاد کنند.

عسکر زاده زمانی در پاسخ به این که اهل کجاست گفته است: «مهم نیست من اهل ایران باشم، روس، یا آذری و یا آمریکائی خوانده شوم. مهم این است که مردم همه این کشورها و فرهنگ همه این سرزمین‌ها در رشد من نقش داشته‌اند و من هر کجا که بوده‌ام احساس آرامش داشته‌ام».عسکرزاده در سال 1331 با همکاری جان راگازینی روش تازه‌ای برای تحلیل و فراورش زمان پیشنهاد کرد که امروزه در فراورش‌های دیجیتالی و کنترل‌های دیجیتالی و همچنین در تحقیقات صنعتی کاربرد اساسی پیدا کرده است.

آخرین دو مقاله علمی عسکرزاده در سال 1384 با عنوان «از موتورهای جست‌وجو تا سیستم‌های پاسخ به سوالات- نقش منطق فازی» و «به سوی فرضیه جامع بی‌اطمینانی» منتشر شده‌اند.وی از سال 1344 تاکنون هشت کتاب علمی و انبوهی مقالات علمی منتشر کرده و سخنرانی‌های زیادی در عرصه علم انجام داده است. مهمترین سرگرمی وی حتی در هشتادوهشت سالگی پس از علم، موسیقی و عکاسی است. 

پرفسور عسکرزاده دارای 25 دکتری افتخاری از دانشگاه‌های معتبر جهان است و بیش از 200 مقاله علمی در کارنامه خود دارد و در هیأت تحریریه 50 مجله علمی دنیا مقام مشاور را داراست.